Վերջին օրերին համացանցում մեծ արձագանք է ստացել մի համաշխարհային գաստրոնոմիական վարկանիշ, որը մի շարք երկրների ազգային խոհանոցներ դասել է ամենացածր հորիզոնականներում։ Ցուցակը անմիջապես բուռն քննարկումների պատճառ դարձավ՝ հատկապես այն բանից հետո, երբ պարզ դարձավ, որ այդ ցանկում ընդգրկված է նաև Հայաստանը։
Սակայն ի՞նչ վարկանիշ է սա, ո՞վ է այն կազմել, և ի՞նչ են իրականում նշանակում այդ թվերը։
Տվյալ ցուցակը հրապարակվել է ամերիկյան վերլուծական հարթակի՝ World Population Review կողմից։ Կարևոր է նշել, որ այս կազմակերպությունը չի զբաղվում խոհանոցների մասնագիտական ուսումնասիրությամբ։ Այն կազմում է տարբեր վարկանիշներ՝ համադրելով բաց աղբյուրներից ստացված տվյալները։ Այս դեպքում հիմնական աղբյուրը գաստրոնոմիական հանրահայտ հարթակն է՝ TasteAtlas, որտեղ աշխարհի տարբեր երկրների ուտեստները գնահատվում են օգտատերերի կողմից։
Այլ կերպ ասած՝ խոսքը ոչ թե պաշտոնական կամ ակադեմիական գնահատականի, այլ օնլայն օգտատերերի սուբյեկտիվ կարծիքների համադրության մասին է։
Ըստ հրապարակված տվյալների՝ վարկանիշում ընդգրկվել է շուրջ 99 երկրի խոհանոց։ Ցուցակի առաջատար եռյակը հետևյալն է․ առաջին տեղում՝ Հունաստանը, երկրորդում՝ Իտալիան, երրորդում՝ Մեքսիկան։
Առաջին տասնյակում ընդգրկվել են նաև Թուրքիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Ֆրանսիան, Ճապոնիան, Չինաստանը և Ինդոնեզիան։ Սրանք այն խոհանոցներն են, որոնք տարիների ընթացքում դարձել են համաշխարհային բրենդներ և լայնորեն ներկայացված են միջազգային ռեստորանային շուկայում։
Այս նույն վարկանիշում Հայաստանը զբաղեցրել է 93-րդ հորիզոնականը՝ հայտնվելով ցուցակի ամենավերջին հատվածում։ Սա հենց այն կետն է, որը մեծ արձագանք է առաջացրել հայկական գաստրոնոմիկ հանրույթի համար։ TasteAtlas-ի տվյալներով՝ հայկական որոշ ավանդական ուտեստներ ստացել են համեմատաբար ցածր գնահատականներ։ Մասնավորապես՝
խաշը գնահատվել է մոտ 3 միավոր 5-ից, իսկ ղափաման՝ շուրջ 2.5 միավոր 5-ից։
Հայաստանի անմիջական հարևանությամբ՝ ցուցակի ամենավերջին հատվածում, հայտնվել է նաև Ղազախստանը, որը զբաղեցրել է 92-րդ տեղը։
Նույն վարկանիշում հարևան Վրաստանը՝ 30-րդ հորիզոնականում է, Ադրբեջանը՝ 56-րդ տեղում,
իսկ Ռուսաստանը՝ 34-րդ տեղում։ Այս տարբերությունը ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ վարկանիշը մեծապես կախված է խոհանոցի միջազգային ճանաչվածությունից և ներկայացվածությունից։
Խաշն ու ղափաման այնպիսի ուտեստներ չեն, որոնք նախատեսված են «առաջին փորձից դուր գալու» համար։ Խաշը ծիսական ուտեստ է՝ իր հատուկ ժամերով, մատուցման ձևով և սոցիալական նշանակությամբ։ Առանց այդ մշակութային կոնտեքստի այն կարող է ընկալվել պարզապես որպես անսովոր ու ծանր սնունդ։ Ղափաման նույնպես տոնական ուտեստ է, որի արժեքը միայն համի մեջ չէ, այլ պատմության, խորհրդանշական բովանդակության և պատրաստման ավանդույթի։
Այսպիսի ուտեստները դժվար է գնահատել նույն չափանիշներով, որով գնահատվում են համաշխարհային արագ ճանաչում ունեցող խոհանոցները։
Այս վարկանիշը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ համաշխարհային հարթակներում հաճախ չափվում է ոչ թե խոհանոցի մշակութային արժեքը, այլ՝ առաջին տպավորությունը, համի հասկանալիությունը զբոսաշրջիկի համար, և միջազգային տարածվածությունը։ Սակայն ազգային խոհանոցը պարզապես համերի հավաքածու չէ։ Այն պատմություն է, հիշողություն, ընտանիք և ինքնություն։
World Population Review-ի և TasteAtlas-ի հրապարակած այս վարկանիշը կարելի է դիտարկել որպես հետաքրքիր տեղեկատվական տվյալ, սակայն այն չի կարող հանդիսանալ վերջնական ճշմարտություն ազգային խոհանոցների մասին։
Համը սուբյեկտիվ է։
Խոհանոցը՝ մշակույթ։
Իսկ մշակույթը վարկանիշներով չի չափվում։